Public Procurement Act: Ο νέος ευρωπαϊκός Κανονισμός για τις δημόσιες συμβάσεις – Τι αλλάζει για αναθέτουσες αρχές και επιχειρήσεις

Στις 9 Σεπτεμβρίου 2026 η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δημοσίευσε την πρόταση Κανονισμού για τις δημόσιες συμβάσεις και τις συμβάσεις παραχώρησης, γνωστή ως Public Procurement Act (COM(2026) 590 final, διαδικασία 2026/0265(COD)). Είναι η πιο ριζική αναμόρφωση του ενωσιακού δικαίου των δημοσίων συμβάσεων από το 2014.

Η πρόταση απαντά σε προβλήματα που όλοι όσοι συμμετέχουν σε διαγωνισμούς γνωρίζουν από πρώτο χέρι: πολύπλοκους κανόνες, μειωμένο ανταγωνισμό, όλο και συχνότερους διαγωνισμούς με μία μόνο προσφορά, κυριαρχία της χαμηλότερης τιμής και κατακερματισμένα ηλεκτρονικά συστήματα. Οι δημόσιες συμβάσεις αντιστοιχούν περίπου στο 15% του ΑΕΠ της Ένωσης, και η Επιτροπή τις αντιμετωπίζει πλέον ως στρατηγικό εργαλείο για την ανταγωνιστικότητα, την καινοτομία και την οικονομική ασφάλεια.

Σημαντική επισήμανση: πρόκειται για πρόταση, όχι για ισχύον δίκαιο. Το κείμενο θα διαπραγματευτεί στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και στο Συμβούλιο και ενδέχεται να αλλάξει σημαντικά. Μέχρι τότε, οι διαγωνισμοί συνεχίζουν να διέπονται από τον ν. 4412/2016 (και τον ν. 4413/2016 για τις παραχωρήσεις).

Από τρεις οδηγίες σε έναν κανονισμό: τι σημαίνει για τον ν. 4412/2016

Ο νέος Κανονισμός καταργεί τις οδηγίες 2014/23/ΕΕ (παραχωρήσεις), 2014/24/ΕΕ (κλασικοί τομείς) και 2014/25/ΕΕ (ύδρευση, ενέργεια, μεταφορές, ταχυδρομεία) και τις αντικαθιστά με ένα ενιαίο κείμενο 149 άρθρων. Επειδή ο κανονισμός ισχύει άμεσα σε όλα τα κράτη μέλη, δεν απαιτείται μεταφορά στο εθνικό δίκαιο.

Για την Ελλάδα αυτό σημαίνει ότι ο ν. 4412/2016 και ο ν. 4413/2016 θα πρέπει να καταργηθούν ή να περιοριστούν σε όσα θέματα αφήνει ο κανονισμός στον εθνικό νομοθέτη (π.χ. διοικητική οργάνωση, συμβάσεις κάτω από τα όρια, έννομη προστασία). Το πεδίο για «ελληνικές ιδιαιτερότητες» στενεύει σημαντικά, καθώς η Επιτροπή επιδιώκει ρητά να τελειώσει το «gold-plating» και τις αποκλίνουσες εθνικές μεταφορές.

Η νέα ορολογία αλλάζει επίσης: αναθέτουσες αρχές και αναθέτοντες φορείς αναφέρονται συλλήβδην ως «αγοραστές του δημόσιου τομέα», ενώ οι προκηρύξεις και ανακοινώσεις αντικαθίστανται από «δημόσιες περιλήψεις». Τα κατώτατα όρια εφαρμογής μένουν στα σημερινά επίπεδα:

Είδος σύμβασηςΚατώτατο όριο (χωρίς ΦΠΑ)
Έργα και παραχωρήσεις5.404.000 €
Προμήθειες / υπηρεσίες κεντρικών κυβερνητικών αρχών140.000 €
Προμήθειες / υπηρεσίες λοιπών αναθετουσών αρχών216.000 €
Προμήθειες / υπηρεσίες τομέων κοινής ωφέλειας432.000 €
Κοινωνικές, υγειονομικές και εκπαιδευτικές υπηρεσίες750.000 €

Νέες διαδικασίες: τρεις αντί για έξι

Η κλειστή διαδικασία, η ανταγωνιστική διαδικασία με διαπραγμάτευση, ο ανταγωνιστικός διάλογος, η σύμπραξη καινοτομίας και το δυναμικό σύστημα αγορών καταργούνται. Στη θέση τους έρχονται τρεις κύριες διαδικασίες και μία εξαιρετική:

  • Ανοικτή διαδικασία (άρθρα 34–35). Ο αγοραστής δηλώνει εξαρχής αν θα εφαρμόσει κριτήρια επιλογής και αν θα διαπραγματευτεί. Οι συμμετέχοντες υποβάλλουν «πρώτη προσφορά», η οποία μπορεί να βελτιωθεί σε γύρους διαπραγμάτευσης και να καταλήξει σε τελική προσφορά. Η ελάχιστη προθεσμία υποβολής πέφτει στις 20 ημέρες (σήμερα 35).
  • Δυναμική διαδικασία (άρθρα 36–40). Μια ανοικτή «δεξαμενή» οικονομικών φορέων, από την οποία ανατίθενται επιμέρους συμβάσεις κατά τη διάρκεια ισχύος της. Αν εκδηλώσουν ενδιαφέρον περισσότεροι από πέντε, ο αγοραστής μπορεί να καλέσει μόνο πέντε, που επιλέγονται με τυχαίο τρόπο από το ηλεκτρονικό σύστημα.
  • Διαδικασία καινοτομίας (άρθρα 41–45). Ο αγοραστής περιγράφει μια «κοινωνική πρόκληση» αντί για τεχνικές προδιαγραφές. Ακολουθούν δοκιμή και επικύρωση των λύσεων και ανάθεση σύμβασης για την ανάπτυξη και αγορά της καλύτερης.
  • Ανάθεση με δημοσίευση μόνο των αποτελεσμάτων (άρθρα 46–48). Αντικαθιστά τη διαπραγμάτευση χωρίς προηγούμενη δημοσίευση για περιορισμένες περιπτώσεις: αποκλειστικός πάροχος, συμπληρωματικές παραδόσεις έως δύο ετών, κατεπείγουσα ανάγκη και, νέο, κατάσταση κρίσης.

Η μεγαλύτερη αλλαγή είναι ότι η διαπραγμάτευση επιτρέπεται σε όλες τις διαδικασίες, εφόσον ανακοινώνεται εξαρχής. Δεν είναι όμως ανεξέλεγκτη: αφορά μόνο τα μη ουσιώδη χαρακτηριστικά της σύμβασης (τεχνική αξία, ποσότητα, όροι παράδοσης) και ποτέ τους λόγους αποκλεισμού, τα κριτήρια επιλογής ή τα κριτήρια ανάθεσης. Η διαπραγμάτευση δεν μπορεί να μεταβάλλει ουσιωδώς το αντικείμενο της σύμβασης (άρθρο 33). Οι διαβουλεύσεις με την αγορά πριν από τον διαγωνισμό τυποποιούνται και δημοσιεύονται.

Συμμετοχή: αυστηρότεροι αποκλεισμοί, ηπιότερα κριτήρια επιλογής, τέλος το ΕΕΕΣ

Λόγοι αποκλεισμού. Οι υποχρεωτικοί λόγοι (άρθρο 25) αυξάνονται σημαντικά. Στα γνωστά αδικήματα (διαφθορά, απάτη, τρομοκρατία, ξέπλυμα, εμπορία ανθρώπων) προστίθενται τα περιβαλλοντικά εγκλήματα, η παραβίαση κυρώσεων της ΕΕ, η απασχόληση παράνομα διαμενόντων και η απάτη με μέσα πληρωμής. Στους δυνητικούς λόγους (άρθρο 26) εμφανίζονται η έλλειψη αξιοπιστίας για λόγους ασφαλείας, ακόμη και βάσει διαβαθμισμένων πληροφοριών, και οι ξένες επιδοτήσεις που στρεβλώνουν την εσωτερική αγορά. Η διάρκεια του δυνητικού αποκλεισμού αυξάνεται από τρία σε πέντε έτη.

Η δυνατότητα αυτοκάθαρσης (self-cleaning) διατηρείται. Τα κράτη μπορούν να ορίσουν κεντρική αρχή που θα κρίνει αν τα μέτρα που έλαβε μια επιχείρηση είναι επαρκή, με δεσμευτικό αποτέλεσμα για τους αγοραστές.

Κριτήρια επιλογής (άρθρο 27). Εδώ η πρόταση είναι ευνοϊκή για τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις:

  • Ο ελάχιστος απαιτούμενος κύκλος εργασιών δεν μπορεί να ξεπερνά το 50% της εκτιμώμενης ετήσιας αξίας της σύμβασης. Σήμερα το όριο είναι το διπλάσιο.
  • Απαγορεύεται η απαίτηση προηγούμενης εμπειρίας σε δημόσιες συμβάσεις, εκτός αν την δικαιολογεί η φύση του αντικειμένου.
  • Ισχύει ρητή αρχή αναλογικότητας: κάθε απαίτηση πρέπει να αντιστοιχεί στην πολυπλοκότητα και τους κινδύνους της σύμβασης.

Τέλος το ΕΕΕΣ. Τη θέση του παίρνει μια ηλεκτρονική υπηρεσία επιλεξιμότητας με ψηφιακά επιχειρηματικά διαπιστευτήρια, βάσει της αρχής «μόνον άπαξ» (άρθρα 28 και 133). Τα κράτη πρέπει να διασυνδέσουν έως τις 15 Ιουνίου 2029 τις εθνικές βάσεις (ποινικό μητρώο, φορολογική και ασφαλιστική ενημερότητα, πτωχεύσεις, πραγματικοί δικαιούχοι). Η επαλήθευση θα γίνεται αυτόματα όπου είναι δυνατόν, και τα στοιχεία που προκύπτουν από δημόσιες βάσεις δεν μπορούν να αμφισβητηθούν χωρίς επαρκή αιτιολόγηση.

Αξιολόγηση: η ποιότητα γίνεται κανόνας

Κατά το άρθρο 98, κάθε σύμβαση ανατίθεται με κριτήριο τη βέλτιστη σχέση ποιότητας–τιμής, με ελάχιστη βαρύτητα ποιότητας 30% της συνολικής βαθμολογίας. Για συμβάσεις υψηλής έντασης εργασίας (π.χ. καθαρισμός, φύλαξη, σίτιση) το ποσοστό ανέρχεται στο 50%. Η κοστολόγηση κύκλου ζωής μετρά στο ποσοστό αυτό.

Δεν πρόκειται όμως για «κατάργηση της χαμηλότερης τιμής». Η παράγραφος 5 επιτρέπει παρέκκλιση όταν η ποιότητα διασφαλίζεται ήδη μέσω των τεχνικών προδιαγραφών ή των όρων εκτέλεσης, με αιτιολόγηση στη δημόσια περίληψη της προκήρυξης.

Η ρύθμιση είναι ήδη στο επίκεντρο της διαβούλευσης. Κλαδικοί φορείς έχουν ζητήσει ελάχιστη βαρύτητα 50% σε όλες τις συμβάσεις και διαγραφή της παρέκκλισης, ή ειδικό καθεστώς για τις κρίσιμες υποδομές. Αναμένεται να είναι ένα από τα πιο διαφιλονικούμενα σημεία στο Κοινοβούλιο και στο Συμβούλιο.

Άλλες αλλαγές στην αξιολόγηση:

  • Ασυνήθιστα χαμηλές προσφορές (άρθρο 101). Η σύγκριση γίνεται όχι μόνο με τις άλλες προσφορές, αλλά και με την τιμή της αγοράς (κόστος εργασίας, υλικά) και με τιμές προηγούμενων διαγωνισμών. Αν οι εξηγήσεις δεν πείθουν, η απόρριψη είναι υποχρεωτική.
  • Συμπλήρωση στοιχείων και διορθώσεις (άρθρο 102). Ο αγοραστής μπορεί να ζητήσει συμπλήρωση ή αποσαφήνιση ελλιπών ή εσφαλμένων εγγράφων. Αν διορθώσει τα έγγραφα σε λιγότερο από 24 ώρες πριν από τη λήξη, η προθεσμία παρατείνεται τουλάχιστον δύο εργάσιμες ημέρες.
  • Τμήματα (άρθρο 100). Ο αγοραστής οφείλει να εξετάζει τη διαίρεση σε τμήματα, και τα κράτη μέλη μπορούν να την καταστήσουν υποχρεωτική.

Εκτέλεση: τροποποιήσεις, συμφωνίες-πλαίσιο, υπεργολαβίες, πληρωμές

  • Τροποποιήσεις (άρθρο 106). Ενιαίο όριο 15% της αρχικής αξίας για τροποποιήσεις χωρίς νέα διαδικασία, για όλα τα είδη συμβάσεων, εφόσον δεν αλλάζει η οικονομική ισορροπία. Προβλέπεται ρητά η τροποποίηση λόγω απρόβλεπτων κρίσεων, τεχνολογικών εξελίξεων ή αλλαγών νομοθεσίας. Για τροποποίηση άνω του 50% απαιτείται προηγούμενη δημοσίευση. Η τροποποίηση απαγορεύεται όταν σκοπεύει να καλύψει πλημμέλεια του αναδόχου.
  • Ρήτρες αναπροσαρμογής τιμών (άρθρο 105). Ρυθμίζονται ρητά μηχανισμοί που συνδέονται με δείκτες τιμών, πληθωρισμό ή κόστος πρώτων υλών. Οι αναπροσαρμογές βάσει τέτοιων ρητρών δεν θεωρούνται τροποποίηση σύμβασης.
  • Συμφωνίες-πλαίσιο (άρθρο 103). Μέγιστη διάρκεια τρία έτη με έναν οικονομικό φορέα και πέντε έτη με περισσότερους, έναντι τεσσάρων σήμερα. Η προκήρυξη πρέπει να αναφέρει τη μέγιστη σωρευτική αξία ή ποσότητα.
  • Υπεργολαβία (άρθρο 24). Η δήλωση των τμημάτων και των υπεργολάβων στην προσφορά γίνεται υποχρεωτική. Δεν επιτρέπεται υπεργολαβία για το σύνολο της σύμβασης. Ο αγοραστής μπορεί να απαιτήσει οι κρίσιμες εργασίες να εκτελούνται από τον ίδιο τον ανάδοχο, εφόσον αιτιολογείται.
  • Πληρωμές (άρθρο 108). Η απευθείας πληρωμή του υπεργολάβου, αν τη ζητήσει και το επιτρέπει η φύση της σύμβασης, διατυπώνεται ως υποχρέωση του αγοραστή, ενώ σήμερα είναι επιλογή του εθνικού νομοθέτη. Η τήρηση των προθεσμιών πληρωμής θα δημοσιοποιείται ανά αναθέτουσα αρχή, και ο αγοραστής μπορεί να προβλέπει προκαταβολές, ιδίως για να διευκολύνει τις μικρομεσαίες.

Ευρωπαϊκή προτίμηση και ασφάλεια

Για πρώτη φορά θεσπίζεται οριζόντιο πλαίσιο ευρωπαϊκής προτίμησης (άρθρα 70–77). Η πρόταση διακρίνει τους «καλυπτόμενους» οικονομικούς φορείς (από την ΕΕ, από χώρες της Συμφωνίας του ΠΟΕ για τις δημόσιες συμβάσεις ή από χώρες με εμπορική συμφωνία) από τους «μη καλυπτόμενους». Η κάλυψη θα ελέγχεται μέσω της διαδικτυακής πύλης Access2Markets της Επιτροπής.

Εφόσον το προβλέψει στην προκήρυξη, ο αγοραστής μπορεί:

  • να περιορίσει τη συμμετοχή σε ενωσιακούς ή καλυπτόμενους φορείς και υπεργολάβους·
  • να απαιτήσει τα προϊόντα ή κάποια στοιχεία τους να έχουν ενωσιακή ή καλυπτόμενη καταγωγή·
  • να δώσει προνόμιο στην αξιολόγηση (μείωση τιμής αποκλειστικά για την κατάταξη ή επιπλέον μόρια)·
  • να απορρίψει προσφορές με ενωσιακό ή καλυπτόμενο περιεχόμενο κάτω από 50% της αξίας τους.

Η Επιτροπή μπορεί επιπλέον να καταστήσει τα μέτρα αυτά υποχρεωτικά με κατ’ εξουσιοδότηση πράξη. Προβλέπονται εξαιρέσεις, όπως όταν δεν υπάρχει ενωσιακός προμηθευτής ή όταν το κόστος θα ήταν δυσανάλογο. Για προμηθευτές εξοπλισμού με αλυσίδα εφοδιασμού εκτός ΕΕ (ιατρικά μηχανήματα, ηλεκτρονικά, οχήματα) η απόδειξη καταγωγής θα γίνει κρίσιμο στοιχείο της προσφοράς.

Παράλληλα, οι αγοραστές οφείλουν να λαμβάνουν υπόψη κινδύνους ασφάλειας (άρθρα 66–69): κρίσιμες υποδομές, κυβερνοασφάλεια, επιβλαβείς εξαρτήσεις και αθέμιτη επιρροή τρίτων χωρών. Ειδικοί κανόνες ανθεκτικότητας εφοδιασμού ισχύουν για συμβάσεις κρίσιμων οντοτήτων, όπως νοσοκομεία, ενέργεια και ύδρευση.

Τι δεν αλλάζει: η έννομη προστασία

Οι οδηγίες περί προσφυγών (89/665/ΕΟΚ και 92/13/ΕΟΚ) δεν θίγονται. Συνεπώς το σύστημα της προδικαστικής προσφυγής στην ΕΑΔΗΣΥ και της δικαστικής προστασίας (αίτηση αναστολής-ακύρωσης, ακυρότητα σύμβασης) παραμένει ως έχει, όπως και η αναστολή σύναψης της σύμβασης.

Αυτό που αλλάζει είναι το υλικό δίκαιο που θα ελέγχει η ΕΑΔΗΣΥ. Νέα πεδία διαφορών αναμένεται να είναι η αιτιολόγηση παρέκκλισης από το ελάχιστο 30% ποιότητας, η αναλογικότητα των κριτηρίων επιλογής, η απόδειξη καταγωγής και ο αποκλεισμός για λόγους ασφαλείας.

Χρονοδιάγραμμα: πότε θα εφαρμοστεί

Η πρόταση βρίσκεται στο προπαρασκευαστικό στάδιο στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο. Επίσημη ελληνική έκδοση υπάρχει ήδη στο EUR-Lex.

  1. Οκτώβριος 2025 – Ιανουάριος 2026: αξιολόγηση των οδηγιών του 2014 και προπαρασκευαστική δημόσια διαβούλευση.
  2. 9 Σεπτεμβρίου 2026: δημοσίευση της πρότασης COM(2026) 590.
  3. Έως 24 Δεκεμβρίου 2026: ανοικτή η υποβολή παρατηρήσεων στην πλατφόρμα «Have Your Say» της Επιτροπής. Μπορούν να συμμετάσχουν και ελληνικές επιχειρήσεις και φορείς.
  4. Τέλος 2027 (στόχος): η Επιτροπή αναφέρει κοινό πολιτικό στόχο με Κοινοβούλιο και Συμβούλιο για εκδοχή του κανονισμού. Πολλοί αναλυτές θεωρούν το χρονοδιάγραμμα αισιόδοξο και αναμένουν διαπραγματεύσεις έως το 2028.
  5. Δύο έτη μετά την έναρξη ισχύος: εφαρμογή του κανονισμού, ώστε να στηθεί η ψηφιακή υποδομή. Ρεαλιστικά, οι νέοι κανόνες δεν αναμένεται να εφαρμοστούν στους διαγωνισμούς πριν από το 2029–2030.

Τι σημαίνει στην πράξη για τις επιχειρήσεις

Ο νέος κανονισμός δεν εφαρμόζεται ακόμη, η κατεύθυνση όμως είναι σαφής. Οι επιχειρήσεις που δραστηριοποιούνται στους δημόσιους διαγωνισμούς καλό είναι να:

  1. Επενδύσουν στην ποιότητα της τεχνικής προσφοράς. Με ελάχιστο 30–50% ποιότητας, η χαμηλή τιμή μόνη της δεν θα αρκεί. Χρειάζονται τεκμηριωμένες δεσμεύσεις για συντήρηση, χρόνους απόκρισης, προσωπικό και κόστος κύκλου ζωής.
  2. Χαρτογραφήσουν την αλυσίδα εφοδιασμού τους. Η καταγωγή προϊόντων και υπεργολάβων μπορεί να κρίνει την αποδοχή ή απόρριψη μιας προσφοράς.
  3. Εξετάσουν τη συμμόρφωσή τους. Οι νέοι λόγοι αποκλεισμού και η πενταετής διάρκεια τους κάνουν τα μέτρα συμμόρφωσης και αυτοκάθαρσης πιο σημαντικά από ποτέ.
  4. Προετοιμαστούν ψηφιακά. Τα ψηφιακά επιχειρηματικά διαπιστευτήρια θα αντικαταστήσουν τα σημερινά δικαιολογητικά και το ΕΕΕΣ.
  5. Καταθέσουν παρατηρήσεις. Οι κλαδικοί φορείς άλλων κρατών ήδη πιέζουν για αλλαγές (π.χ. 50% ποιότητα παντού, ισχυρότερη προστασία πληρωμών). Η προθεσμία της 24.12.2026 είναι ευκαιρία να ακουστεί και η ελληνική αγορά.

Λουκάς Ζ. Ωραιόπουλος, Δικηγόρος – Oreopoulos & Co Law

Το παρόν άρθρο έχει ενημερωτικό χαρακτήρα και δεν αποτελεί νομική συμβουλή. Αφορά πρόταση κανονισμού υπό επεξεργασία, το τελικό κείμενο της οποίας ενδέχεται να διαφέρει.

Πηγές